“नेपाल एयरलाइन्स मेरो निजी कम्पनी भएको भए बन्द गरिसकेको हुन्थेँ” भन्ने पर्यटनमन्त्रीको अभिव्यक्तिले राष्ट्रिय ध्वजावाहकको वर्तमान अवस्थाबारे गम्भीर बहस आवश्यक भएको देखाएको छ। तर समस्या देखाएर संस्था बन्द गर्ने निष्कर्ष निकाल्नुभन्दा त्यसको वास्तविक कमजोरी पहिचान गरेर सुधारको बाटो खोज्नु राज्यको जिम्मेवारी हो।

नेपाल एयरलाइन्स आजको अवस्थामा एकै दिनमा पुगेको होइन। वर्षौँदेखिको राजनीतिक हस्तक्षेप, अस्थिर नेतृत्व, कमजोर व्यवस्थापन, जहाजको प्रभावकारी उपयोग हुन नसक्नु, आर्थिक अनुशासनको अभाव र निर्णय प्रक्रियामा व्यावसायिकताको कमी यसको पछाडि रहेका प्रमुख कारण हुन्।

मुख्य प्रश्न जहाज कति छन् भन्ने मात्र होइन, भएका जहाजबाट कति प्रभावकारी सेवा र आम्दानी लिन सकिएको छ ? भन्ने हो। जहाज थपेर मात्र एयरलाइन्स बलियो हुँदैन। त्यसका लागि योग्य व्यवस्थापन, स्पष्ट व्यावसायिक योजना, मर्मतसम्भारको प्रभावकारी प्रणाली, लाभदायक रुटको पहिचान तथा समयमै उडान सुनिश्चित गर्ने क्षमता आवश्यक हुन्छ।

अब सरकारले पहिलो चरणमा नेपाल एयरलाइन्सको स्वतन्त्र वित्तीय तथा व्यवस्थापकीय मूल्यांकन गराउनुपर्छ। कहाँ घाटा भइरहेको छ, कहाँ अनावश्यक खर्च छ, जहाज किन प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन हुन सकेका छैनन् र व्यवस्थापनका कमजोरी कहाँ छन्–यी सबै तथ्यांकसहित सार्वजनिक हुनुपर्छ।

त्यसपछि राजनीतिक भागबन्डाभन्दा माथि उठेर व्यावसायिक नेतृत्व चयन गर्नुपर्छ। नेतृत्वलाई निश्चित लक्ष्य र समयसीमा दिनुपर्छ। जहाजको उपयोग, आम्दानी, खर्च, समयमै उडान, यात्रु सेवा र वित्तीय सुधारका सूचकका आधारमा व्यवस्थापनको मूल्यांकन हुनुपर्छ।

कर्मचारीलाई समस्या ठान्ने वा सबै कर्मचारीलाई दोष दिने प्रवृत्ति पनि गलत हो। दक्ष जनशक्तिको क्षमता उपयोग गर्दै काम नगर्ने र जिम्मेवारी पूरा नगर्ने प्रवृत्तिमाथि भने कडाइ गर्नुपर्छ।

नेपाल एयरलाइन्स केवल एउटा सरकारी कार्यालय होइन; यो नेपालको राष्ट्रिय ध्वजावाहक र पर्यटनसँग प्रत्यक्ष जोडिएको रणनीतिक संस्था हो। त्यसैले पर्यटन नीति र एयरलाइन्सको व्यावसायिक रणनीति पनि एकअर्कासँग जोडिनुपर्छ।

सरकारले अब भाषणभन्दा ३–५ वर्षको स्पष्ट सुधार योजना सार्वजनिक गर्नुपर्छ। सुधारको जिम्मेवारी लिने, परिणाम नदिए जवाफदेही हुने र राम्रो काम गरे निरन्तरता पाउने प्रणाली बनाउनुपर्छ।

निजी कम्पनी भएको भए मालिकले बन्द गर्न सक्थ्यो। तर नेपाल एयरलाइन्स निजी कम्पनी होइन। यो नेपाली जनताको सम्पत्ति हो। त्यसैले प्रश्न “बन्द गर्ने कि नगर्ने ?” भन्दा पहिले “किन यस्तो भयो र यसलाई कसरी सक्षम बनाउने?” भन्ने हुनुपर्छ।

राष्ट्रिय ध्वजावाहकमा समस्या छ भने उपचार कठोर हुन सक्छ, व्यवस्थापन परिवर्तन हुन सक्छ, संरचना पुनर्संरचना गर्न सकिन्छ। तर सुधारको सम्भावना हुँदाहुँदै निराशाको अभिव्यक्तिबाट संस्था बन्द गर्ने सोच राख्नु समाधान होइन।

नेपाल एयरलाइन्सलाई बन्द गर्ने होइन, राजनीतिक हस्तक्षेपबाट मुक्त गर्दै व्यावसायिक, पारदर्शी र प्रतिस्पर्धी बनाउने साहसिक निर्णय आजको आवश्यकता हो।