काठमाडौँ– समाजसेवा गर्ने चाहना सबैको हुन्छ । तर, जोकोहीले आफ्नो चाहना विभिन्न कारणले पूरा गर्न सकेका हुँदैनन् । जसले निःस्वार्थभावले समाजको सेवा गर्छ, त्यही  व्यक्ति नै समाजसेवी कहलिन्छ । मानिस आधुनिक प्रतिस्पर्धाको युगमा बाँचिरहे पनि मानवीयता अझै हराएको छैन ।

त्यही मानवीय भावनालाई कायम राख्न अहिले कैयौं व्यक्ति विभिन्न युवा क्लब, सामाजिक संघ–संस्थाको माध्यमबाट आफूलाई सामाजिक कार्यतर्फ सक्रिय बनाइराखेका छन् । तिनै समाजसेवीका अनेकन् प्रयासबाट समाजमा थुप्रै उदाहरणीय विकास निर्माणका काम भइरहेका छन् ।

त्यसैले भनिन्छ, समाजमा रहेर समाज हितकै लागि निःस्वार्थ काम गर्नु नै समाजसेवा हो, जहाँ कुनै नाफा–घाटाको उद्देश्य नराखी व्यक्तिगत अथवा सामाजिक रूपमा समाज कल्याणको काम गरिन्छ । नेपालजस्तो विकासोन्मुख देशका लागि विकासमा होस्टेमा हैंसे गर्न समाजसेवा उपयुक्त विकल्प हो । त्यसैले होला, समाजसेवा शब्द निकै लोकप्रिय बन्दै गएको छ ।

समाजसेवी लाक्पा तेन्जी शेर्पा गाउँका स–साना बालबालिकाले विद्यालय पुग्न गरेको संघर्षले  समाजसेवातिर मोडिए । बाल्यकाल रामेछापमै बिताएका उनले आफ्नै गाउँठाउँबाट समाजसेवा सुरु गरे । कतै विद्यालय निर्माण गर्ने तथा कतै भत्किएका विद्यालय बनाए भने कतै विद्यालयमा आवश्यक सामग्री वितरण गरेर समाजसेवा गरिरहे ।

‘सेवा नै धर्म हो, मन वचन र कर्मले सेवा गरौं’ भन्ने उद्देश्यका साथ रामेछाप, उमाकुण्ड गाउँपालिकाका लाक्पा तेन्जी शेर्पा समाजसेवामा लागे । गाउँका स–साना बालबालिकाले विद्यालय पुग्न गरेको संघर्षले उनी समाजसेवातिर मोडिए । बाल्यकाल रामेछापमै बिताएका उनले आफ्नै गाउँठाउँबाट समाजसेवा सुरु गरे । कतै विद्यालय निर्माण गर्ने तथा कतै भत्किएका विद्यालय बनाए भने कतै विद्यालयमा आवश्यक सामग्री वितरण गरेर समाजसेवा गरिरहे ।  ‘२–३ वर्षका बच्चाले विद्यालय पुग्न गरेको संघर्षले मलाई समाजसेवामा लाग्न प्रेरित गर्‍यो।’  गाउँमा स्कुल जान कम्तीमा आधा घन्टा हिँडेर जानुपर्ने बाध्यता थियो । ‘२–३ वर्षका बच्चाका लागि त्यो सम्भव हुने कुरा थिएन । त्यसैले गाउँका बच्चाले पढ्न जान सक्ने भइसक्दा ६÷७ वर्षका हुन्थे । यसरी पढ्दै जाँदा उमेर र पढाइको अन्तर नमिलेर धेरैले पढाइ छाड्न थाले । त्यसैले मैले सबैभन्दा पहिला विद्यालय बनाएर समाजसेवामा अघि बढें’, लाक्पाले भने  ।

भनिन्छ, समाजसेवा गर्न ठूलो  योगदान, धैर्य र लगनशीलता  चाहिन्छ । लाक्पा पनि योगदान, धैर्य एवं लगनशीलताले सधैँ समाजसेवामा लागिपरिहे र सबैलाई सहयोग गरिरहे ।

उनको जन्मभूमि नेपाल भए पनि कर्मभूमि अमेरिका बन्यो । २००१ मा अमेरिका पुगे पनि उनले समानसेवाको यात्रालाई निरन्तर जारी राखे । २०७२ भूकम्प होस् या कोरोना माहामारी । उनले हरबखत देशका लागि समाजसेवा गरिरहे । खाने मुखलाई जुंगाले छेक्दैन भनेजस्तै काम गर्ने मानिसले जहाँ गएर पनि काम गर्न सक्छ ।

नेपालमा सक्रिय सेवा गरिरहेका उनलाई अमेरिका पुगेपछि समाजसेवा गर्न सकिन्छ÷सकिँदैन भन्ने लागको  थियो । तर, अमेरिकामा आफूजस्तै समाजसेवा गर्न रुचाउने साथीको जमातले खुसी बने । उनी हाल युनाइटेड शेर्पा एसोसिएसन अर्थात् (शेर्पा क्युदोङ) संस्था मार्फत समाजसेवा गरिरहेका छन् । हाल उनी उक्त संस्थाका महासचिवसमेत हुन् ।

के हो शेर्पा क्युदोङे ?

(शेर्पा क्युदोङ) युनाइटेड शेर्पा एसोसिएसन गैरनाफामूलक संस्था हो, जुन न्यूयोर्कमा रहेको छ । त्यसमा आबद्ध सदस्यको सहयोगबाट निर्माण गरिएको सांस्कृतिक र धार्मिक स्थल हो, जसले सामाजिक एकता र सहकार्यको माध्यमले शेर्पा र हिमालयन समुदायको सांस्कृतिक उत्थान गरिरहेको छ । युनाइटेड शेर्पा एसोसिएसन शेर्पा क्युदोङ नामले परिचित छ ।

सन् २००८ मा स्थापित संस्थामा मात्रै १६ समुदायका ४,६३८ भन्दा बढी व्यक्तिले सक्रिय सदस्य र १० हजार बढी   सदस्य छन् ।  यो संस्था मात्रै नभई कोषसमेत हो । संस्थाले  सन् २०१६ यता संघले विपन्न विद्यार्थीका लागि छात्रवृत्ति कोष स्थापना गरी चार विद्यार्थीलाई उच्च शिक्षामा सहयोग गरेको छ । यसका साथै शेर्पा क्युदोङले सांस्कृतिक भाषा, संगीत र सांस्कृतिक कक्षा सञ्चालन गरिरहेको छ । १९९८ देखि युवा खेलकुद कार्यक्रम पनि सफलतापूर्वक चलाउँदै आएको छ, जसले ५०० बढी युवालाई सांस्कृतिक र सामाजिक तरिकाले सक्रिय बनाएको छ  । 

संस्थाले प्राकृतिक विपत्ति जस्तै, भूकम्प (२०१५), एभरेस्ट विपत्ति (२०१२) आदिमा संकलित १,३८,००० भन्दा बढी डलर राहत रकम वितरण गर्नेलगायत मानवीय काममा पनि सक्रिय भूमिका वहन गरेको छ ।

यस्तै, कोभिड–१९ महामारीका बेला यसले खानेपानी र पीपीई वितरण गर्दै न्यूयोर्कका विद्यार्थी एवं आप्रवासी परिसंघका लागि लाइफलाइन बनेको थियो । साथै, एनवाईसी काउन्सिलसँगको सहकार्यमा आईडी एनवाईसी कार्यक्रमका लागि नेपाली र तिब्बती भाषामा पपअप सेवा केन्द्र सञ्चालन गरी समुदायलाई महत्वपूर्ण उपलब्धि प्रदान गरेको छ । यो सांस्कृतिक केन्द्र नभई शिक्षा, खेलकुद, धार्मिक, राहत र समुदाय सेवा सम्मिलित समग्र विश्वास, सेवा र पहिचानको केन्द्र हो ।

समाजसेवा गर्ने  व्यक्तिमा व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा पनि सकारात्मक सामाजिक  स्वार्थ हुनु आवश्यक छ । शुद्ध सामाजिक कार्य  र सेवाले   सबैमा आत्मसन्तुष्टि र आत्मसम्मान  मिल्छ । सन् १९९५ मा रामेछाप  गुम्देल तेछिम विद्यालयबाट सामाजिका सेवामा लागेका उनी कर्मभूमिबाट समेत जन्मभूमिको सेवामा जुटिरहेका छन् ।

समाजसेवामा पैसा केही भए पनि सबथोक होइन भन्ने बुझ्न जरुरी छ । पैसाले मात्र समाजसेवा हुन्छ भन्नु एक प्रकारको दम्भ मात्रै हो । समाजसेवा तन, मन र वचनले पनि हुन्छ भनेर मनन गर्न सक्नुपर्छ । समाजसेवाका लागि आधारभूत सर्त पैसा होइन, इच्छाशक्ति हो । त्यसैले उनले शेर्पा समुदायका लागि मात्रै नभई हिन्दु समुदायका निम्ति पनि मन्दिर बनाउने काम गरे । यसका साथै उनले २०७२ भूकम्पमा घर भत्किाएकालाई रामेछापकको थथिमका ७०  घरलाई ५०–५० हजार रुपैयाँ र रामेछापकै छेवरका पनि ४० घरलाई ४०/४०हजार उपलब्ध गराएका थिए । उनी हृदयदेखि नै समाजसेवा  गर्छन् र जनताको  विश्वास  र माया बटुलिरहेका छन्। सायद उनले सेवा नगरेका क्षेत्र कतै होलान् ।

शेर्पाले विद्यालय बनाउने, गुम्बा बनाउने, मन्दिर बनाउने  सबैतिर समाजसेवा गर्दै आइरहेका छन् ।  ट्रेकिङ  गाइड हुँदादेखि सुरु गरिएको समाजसेवा उनी कालान्तरसम्म गर्न चाहन्छन्  ।

नेपालमा हाल केही अपवादलाई छाडिदिने हो भने समाजसेवाको समग्र क्षेत्र विकृति र विसंगतिको थुप्रोमा परिणत भएको छ । यसमा सरकारी नियामक निकाय समाज कल्याण परिषद्समेत अछुतो छैन । समाजसेवाका नाममा झांगिएको अर्को रुप धर्म प्रचार वा धर्म परिवर्तनका रुपमा समेत अगाडि आएको छ । राज्यको फितलो अनुगमन एकातिर छँदै छ, जसले पनि जहाँ पनि, जहिले पनि सामाजिक गतिविधिका नाममा जेसुकै गर्न पाउने छुट होला । त्यसैले निःस्वार्थभावले समाजसेवा गर्नुपर्ने  बताउँछन्, लाक्पा ।

‘समाजसेवा गर्न ठूलो योगदान, धैर्य र लगनशीलता  चाहिन्छ । समाजसेवा  त्यो  हो, जुन आफूले सहृदय र इमानदारीपूर्वक गर्न सकिन्छ । समाजसेवा व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा धेरै  माथिको  कुरा हो । समाजसेवी बन्न ठूलो त्याग र समर्पण गर्नुपर्छ । जसले व्यवस्थित  ढंगबाट  निःस्वार्थभावले आफूलाई  समाजप्रति त्याग र अर्पण गर्छ, त्यो व्यक्ति मात्र असल समाजसेवी  बन्न सक्छ । अहिलेको समय वास्तविक  र विशुद्ध समाजसेवीलाई सम्मान र प्रोत्साहन गर्न  सिक्नुपर्छ । त्यसैले सच्चा मनबाट समाजसेवा गर्नेलाई कुनै समस्या पर्दा म कालान्तरसम्म समाजसेवा गरिरहनेछु,’  उनले भने ।