काठमाडौं/ओहायो–नेपालमा गत अगस्ट २६ मा भोटेकोशी नदीमा आएको विनाशकारी बाढीपछि ठूलो मानवीय तथा भौतिक क्षति भएको अवस्थामा नेपालका लागि अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग जुटाउने प्रयास तीव्र बनेको छ। यसै क्रममा अमेरिकामा रहेका नेपाली समुदायका अगुवा तथा ओहायोका लागि नेपालका मानार्थ कन्सुल डा. दामोदर पौडेलले नेपालको वास्तविक अवस्था अमेरिकी राजनीतिक नेतृत्व र नीति–निर्माण तहसम्म पुर्‍याउन सक्रिय पहल गरेका छन्। 

नेपाल सरकारका अनुसार भोटेकोशीमा आएको बाढीले रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, गोरखा र चितवनलगायत क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुर्‍याएको थियो। सेप्टेम्बर ३ सम्म १,२०४ जनाको शव फेला परेको, करिब ४,२०० जना बेपत्ता रहेको र ११,९९३ जनाको उद्धार गरिएको सरकारी विवरण थियो। सरकारले उद्धारपछि पुनःस्थापना र पुनर्निर्माणका लागि अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग आवश्यक रहेको स्पष्ट रूपमा जनाएको थियो। 

अमेरिकी कांग्रेससम्म नेपालको विषय पुर्‍याउने पहल

विपद्पछि ओहायोमा रहेका नेपाली अमेरिकी समुदायले पनि नेपालका लागि सहयोग जुटाउने र अमेरिकी सरकारको ध्यानाकर्षण गराउने प्रयास अघि बढाएका थिए।

यसैक्रममा अगस्ट २९ मा Congressman Mike Carey र उहाँको टोलीसँग नेपाली अमेरिकी समुदाय तथा नेपालबारे प्रत्यक्ष अनुभव भएका व्यक्तिहरूबीच भर्चुअल छलफल भएको थियो। उक्त छलफलमा डा. दामोदर पौडेलसहित डा. भूपेश खड्का, मुकेशकुमार सिंह, आनन्द आर. तिवारी, रस्ना प्रधान, राम पाठक, प्रा. श्रीधर खत्री, भीमप्रसाद उपाध्याय र डा. तारा सिग्देल सहभागी भएको विवरण छ।

बैठकमा नेपालमा देखिएको मानवीय संकट, उद्धार तथा राहतको अवस्था, तत्कालीन आवश्यकता र आगामी पुनर्निर्माणका प्राथमिकताबारे अमेरिकी पक्षलाई जानकारी गराइएको थियो।

Congressman Mike Carey Congressional Nepal Caucus का Co-Chair हुन्। सार्वजनिक विवरणअनुसार डा. पौडेलले अमेरिकी कांग्रेसमा Nepal Caucus पुनः सक्रिय बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए र हाल ओहायोका चार जना सांसद उक्त Caucus मा आबद्ध रहेको उल्लेख छ। 

अमेरिकी संसद्को रेकर्डमा पनि नेपालको विपद्

नेपालमा आएको बाढीपछि Congressman Carey ले अमेरिकी प्रतिनिधिसभाको बैठकमै नेपालप्रति ऐक्यबद्धता जनाउँदै सम्बोधन गरेका छन्।

सेप्टेम्बर १६ को Congressional Record मा Carey ले आफू Congressional Nepal Caucus का Co-Chair का रूपमा नेपालको उत्तरी क्षेत्रमा आएको विनाशकारी बाढीबाट प्रभावित नेपाली जनता र बेपत्ता अमेरिकी नागरिकका परिवारप्रति ऐक्यबद्धता व्यक्त गर्न उठेको उल्लेख गरेका छन्। उनले अमेरिकी प्रशासनले पुनःप्राप्ति तथा राहत प्रयासमा दिएको सहयोगप्रति समर्थन जनाउँदै अमेरिकी विदेशमन्त्रीलाई नेपालमा उद्धार तथा पुनःस्थापना कार्यमा सहयोग गर्न आफूले पत्र पठाउने बताएका थिए। 

यसले नेपालमा आएको विपद्को विषय अमेरिकी कांग्रेसको औपचारिक अभिलेखसम्म पुगेको देखाउँछ।

अमेरिकाबाट नेपालका लागि आर्थिक सहयोग

नेपालमा आएको विनाशकारी बाढीपछि अमेरिकाले मानवीय सहयोग पनि घोषणा गरेको थियो।

अमेरिकी सांसदहरूले सेप्टेम्बर ८ मा अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोलाई पठाएको पत्रसम्बन्धी विवरणअनुसार अगस्ट २९ मा नेपालका लागि ३.६ मिलियन अमेरिकी डलर बराबरको मानवीय सहयोग घोषणा गरिएको थियो। उक्त सहयोग विपद्पछिको आपत्कालीन आवश्यकता सम्बोधन गर्न लक्षित थियो। 

त्यसपछि थप ५ लाख अमेरिकी डलर बराबरको सहयोग पनि आपत्कालीन आश्रय, राहत सामग्री तथा खानेपानी, सरसफाइ र स्वच्छतासम्बन्धी आवश्यकताका लागि उपलब्ध गराइएको उल्लेख सांसदहरूको पत्रमा छ। 

यसरी अमेरिकाबाट नेपालमा पुगेको सहयोग अमेरिकी सरकार, मानवीय संस्थाहरू, सांसदहरू तथा विभिन्न तहका पहलको परिणाम हो। यसमा कुनै एक व्यक्तिको मात्र योगदानका रूपमा सम्पूर्ण सहयोगलाई प्रस्तुत गर्नु तथ्यगत रूपमा उचित हुँदैन। तर नेपाली समुदायको आवाज अमेरिकी नीति–निर्मातासम्म पुर्‍याउने काममा डा. पौडेललगायतको सक्रियता महत्वपूर्ण रहेको देखिन्छ।

डा. दामोदर पौडेल को हुन् ?

डा. दामोदर पौडेल चिकित्सक मात्र नभई अमेरिकामा बसेर नेपाल–अमेरिका सम्बन्धलाई जनस्तरबाट बलियो बनाउन सक्रिय नेपाली मूलका व्यक्तित्वका रूपमा परिचित छन्।

नेपाल सरकारको वासिङ्टनस्थित दूतावासले उहाँलाई ओहायोका लागि Honorary Consulका रूपमा सूचीबद्ध गरेको छ। 

डा. पौडेलले अमेरिकामा दुई दशकभन्दा बढी समय चिकित्सकीय क्षेत्रमा काम गरेका छन्। सार्वजनिक विवरणअनुसार उहाँ प्राथमिक स्वास्थ्य सेवाका चिकित्सक हुनुका साथै उच्च रक्तचाप, मधुमेह तथा मोटोपनसम्बन्धी स्वास्थ्य सेवामा पनि काम गर्दै आएका छन्। उहाँले आर्थिक रूपमा कमजोर नेपाली मूलका बिरामीहरूलाई स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउनसमेत काम गरेको समाचारहरूमा उल्लेख छ। 

कोभिडका बेला पनि नेपालको पक्षमा पहल

नेपालका लागि अमेरिकी सहयोग जुटाउने डा. पौडेलको सक्रियता अहिले मात्र सुरु भएको होइन।

कोभिड–१९ महामारीका समयमा नेपालमा खोपको अभाव भइरहेका बेला डा. पौडेलले अमेरिकी सांसद तथा अधिकारीहरूसँग सम्पर्क गरी नेपाललाई अमेरिकी खोप उपलब्ध गराउन पहल गरेका थिए।

कान्तिपुरमा प्रकाशित राससको रिपोर्टअनुसार उहाँको पहल अमेरिकी कांग्रेसका सम्बन्धित अधिकारीसम्म पुगेपछि नेपाललाई खोप उपलब्ध गराउने प्रक्रियामा थप गति आएको थियो। पछि नेपाल अमेरिकी खोप प्राप्त गर्ने देशहरूको सूचीमा परेको र नेपालतर्फ खोप पठाइएको विवरण उक्त रिपोर्टमा उल्लेख छ। 

नेपाल–अमेरिका सम्बन्धमा अर्को महत्वपूर्ण योगदान

डा. पौडेलको सक्रियता स्वास्थ्य र विपद्मा मात्र सीमित छैन। सार्वजनिक विवरणअनुसार उहाँको समन्वयमा राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्र र Ohio State University को कृषि विभागबीच अनुसन्धानसम्बन्धी सहकार्य अघि बढेको थियो। नेपालका इन्जिनियरहरूलाई अनुसन्धान तथा नवप्रवर्तनसम्बन्धी प्रशिक्षणको अवसर उपलब्ध गराउन पनि उहाँले समन्वय गरेको उल्लेख छ।

उहाँ NIC-USA का अध्यक्ष तथा Central Ohio Nepalese Association (CONA) का Chief Patronका रूपमा पनि नेपाली समुदायसँग जोडिएका छन्। 

नेपालको आवाज विदेशमा उठाउने प्रयास

नेपालमा प्राकृतिक विपद् आउँदा त्यसको असर नेपालभित्र मात्र सीमित रहँदैन। विदेशमा रहेका नेपालीका परिवार प्रभावित हुन्छन् र अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगको आवश्यकता पनि बढ्छ।

यस अवस्थामा अमेरिकामा रहेका नेपाली समुदायले आफ्नो पहुँच र सम्बन्ध प्रयोग गरेर नेपालका आवश्यकता अमेरिकी सरकार तथा कांग्रेससम्म पुर्‍याउनु महत्वपूर्ण हुन्छ।

डा. दामोदर पौडेलको पछिल्लो पहललाई पनि यही सन्दर्भमा हेर्न सकिन्छ। ओहायोको नेपाली समुदाय, अमेरिकी कांग्रेसका सदस्यहरू र नेपाल सरकारबीच संवादको एउटा माध्यमका रूपमा उहाँ सक्रिय देखिनुभएको छ।

Congressman Mike Carey ले अमेरिकी प्रतिनिधिसभामा नेपालप्रति ऐक्यबद्धता व्यक्त गर्नु, नेपालका लागि सहयोगको विषय उठाउनु र नेपाली समुदायसँग संवाद गर्नु यस प्रक्रियाका महत्वपूर्ण पक्ष हुन्। 

नेपाल सरकार स्वयंले पनि विपद्पछि अमेरिका लगायत मित्रराष्ट्र र अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूबाट प्राप्त सहयोगप्रति धन्यवाद व्यक्त गरेको छ। सरकारले आगामी पुनर्निर्माणका लागि अझ ठूलो स्रोत आवश्यक पर्ने स्पष्ट गरेको छ। 

विपद्को समयमा देशभित्र उद्धार र राहतमा खटिएका हातहरू जति महत्वपूर्ण छन्, विदेशमा बसेर नेपालको आवाज अन्तर्राष्ट्रिय तहसम्म पुर्‍याउने पहल पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ।